Güçlü Olmak Zorunda mıyım?
Hayat bazen bizi yorar. Ancak bazı yorgunluklar sadece uzun çalışma saatlerinden değil, yıllardır omuzlarımızda taşıdığımız görünmez yüklerden de kaynaklanır. Bazen beden "yoruldum" derken aslında ruh, yıllardır sürdürdüğü bir mücadeleyi bırakmak istiyordur. Transaksiyonel Analiz (TA), çocukluk döneminde yaşadığımız deneyimlerin yalnızca o yılları değil, yetişkinlik yaşamımızı da şekillendirdiğini söyler. Çocuk, dünyayı anlamlandırmaya çalışırken bazı kararlar alır. Bu kararlar bilinçli değildir; daha çok hayatta kalabilmek, kabul görebilmek ve sevilebilmek için geliştirilmiş içsel stratejilerdir. Bunlardan biri de "Güçlü Ol." çocukluk kararıdır.
BAĞ KURMAK: İnsan Olmanın Sessiz Temeli
İnsan, dünyaya tek başına gelir; ancak tek başına gelişemez. İlk nefesimizden itibaren yaşamımız, kurduğumuz bağların içinde şekillenir. Bir bebeğin hayatta kalabilmesi yalnızca beslenmesine değil, kendisini güvende hissedebileceği birine ihtiyaç duymasına bağlıdır. Çünkü insan beyni, doğası gereği ilişki içinde gelişmek üzere programlanmıştır. Bağ kurmak yalnızca bir duygu değildir; biyolojik, psikolojik ve evrimsel bir gerekliliktir. Kendimizi güvende hissettiğimizde öğrenebilir, keşfedebilir, üretebilir ve sevebiliriz. Güvenli bir bağ, yalnızca çocukluk yıllarında değil, yaşamın her döneminde ruhsal gelişimin temelini oluşturur.
Şema Terapi ve Haklılık Şeması: Görünmeyen Bir Çocuk Yanının Hikâyesi
Şema Terapi, Jeffrey Young tarafından geliştirilen; bilişsel davranışçı terapiyi, bağlanma kuramını, psikodinamik yaklaşımı ve duygu odaklı çalışmaları bir araya getiren bütüncül bir terapi modelidir. Bu yaklaşımın merkezinde, çocukluk ve ergenlik döneminde şekillenen erken dönem uyumsuz şemalar yer alır. Şemalar; temel duygusal ihtiyaçlarımız yeterince karşılanmadığında oluşan, zamanla otomatikleşen ve yetişkinlikte bile etkisini sürdüren derin inanç ve duygu örüntüleridir. Bu nedenle şema terapi yalnızca düşüncelerle değil; duygularla, davranışlarla ve içsel parçalarımızın –modların– hangi koşullarda devreye girdiğiyle çalışır. Özellikle tekrarlayan ilişki döngülerinde ve “aynı şeyi istemiyorum ama yine aynı yerdeyim” denilen alanlarda güçlü bir açıklama sunar. Haklılık (Entitlement / Grandiosity) şeması ise kişinin kendisini başkalarından daha özel, daha üstün ya da kuralların dışında konumlandırdığı bir içsel yapı olarak tanımlanır. Bu şemada kişi, isteklerinin öncelikli olması gerektiğine, beklemek zorunda olmadığına ya da başkalarının onun ihtiyaçlarına uyum sağlaması gerektiğine inanır. Dışarıdan bakıldığında bu tutum özgüvenli, güçlü ya da bencil bir duruş gibi algılanabilir. Oysa şema terapötik bakışta haklılık şeması, çoğu zaman derin bir duygusal eksikliğin üstünü örten bir savunmadır.
F-A-R-K Tekniği Nedir?
Yoğun duygular yaşadığımızda çoğu zaman onları hızla değiştirmeye, bastırmaya ya da yok saymaya çalışırız. Oysa duygularımız, bize ihtiyaçlarımız, sınırlarımız ve yaşadığımız deneyimler hakkında önemli bilgiler taşır. Onlarla mücadele etmek yerine onları fark etmek ve anlamaya çalışmak, psikolojik iyi oluşu destekleyen önemli becerilerden biridir. FARK Tekniği, mindfulness (bilinçli farkındalık) ve öz-şefkat yaklaşımlarından uyarlanmış, zorlayıcı duygu ve düşüncelerle daha sağlıklı bir ilişki kurmayı amaçlayan dört adımlı bir uygulamadır. Bu uygulama, yaşadığınız deneyimi yargılamadan gözlemlemenize, hislerinize alan açmanıza, onların altında yatan ihtiyaçları keşfetmenize ve kendinize daha şefkatli yaklaşmanıza yardımcı olur.
Çocukluğun Yükleri, Yetişkinliğin Görevleri: Ebeveynleşme (Parentification)
Yetişkin olduğumuzda hayatımızdaki birçok yükü "sorumluluk" olarak adlandırırız. Herkesi mutlu etmeye çalışmak, aile içindeki sorunları çözmek, insanların duygularını yönetmek, kimse üzülmesin diye kendi ihtiyaçlarımızdan vazgeçmek... Peki bunların hepsi gerçekten sorumluluk mudur? Çoğu zaman hayır. Bazıları çocuklukta üstlenmek zorunda kaldığımız görevlerin yetişkinlikteki devamıdır. Bir çocuk dünyaya geldiğinde sorumluluk almak için değil, bakım almak için gelir. Ancak bazı ailelerde roller karışır. Çocuk ebeveynin sırdaşı olur, duygusal destekçisi olur, kardeşlerinin bakımını üstlenir ya da evdeki huzuru korumaya çalışır.
Bilişsel Çelişki Kuramı
Sosyal psikolojinin en önemli kuramlarından biri olan Bilişsel Çelişki Kuramı (Cognitive Dissonance), insanın düşünceleri, inançları ve davranışları arasında uyum kurma ihtiyacına dayanır. Leon Festinger’e göre kişi, kendisini belirli değerler üzerinden tanımlar: dürüst, vicdanlı, sadık, yardımsever, adil… Ancak davranışları bu kimlikle çeliştiğinde zihinsel bir gerilim ortaya çıkar. İşte buna bilişsel çelişki denir. Bu çelişki insan için rahatsız edicidir. Çünkü kişi yalnızca dış dünyayla değil, kendi benlik algısıyla da çatışmaya girer. Zihin ise, bu gerilimi azaltmaya çalışır. İdeal olan davranışı değiştirmek olsa da insan çoğu zaman daha kolay olanı yapar: Davranışını haklı gösterecek yeni açıklamalar üretir.
İlgili Mesajlar
-
Sosyal-Duygusal Gecikmeler
27 Jul 2020 -
-
Psikoloji Nedir ?
27 Jul 2020 -
GEÇMİŞİN İZLERİ olan ÇOCUKLUK KARARLARI
10 Aug 2023 -
Duygu Regulasyonu
10 Aug 2023